SIHANOUKVILLE

Elk weekend gaan we naar Sihanoukville, een stadje aan de zee. Hier was twintig jaar geleden niks behalve een zeehaven - de belangrijkste haven van Cambodja. Maar er kwam verandering in toen avonturiers met vakantie dit plekje ontdekten en er bleven hangen omdat het klimaat er beter is en het bier er beter smaakt. Voor een krat bier kon je hier toen een vierkante meter aan het strand kopen. Zodra al die mensen in een nuchtere bui stukken grond begonnen kopen, werd de trend gezet.
Vandaag is er geen houden meer aan. Grote delen van Sihanoukville zijn al volledig volgebouwd met hotels en restaurants. De oude kern werd zonder veel smaak omgevormd tot een toeristisch Walhalla, met barretjes en bijhorende meisjes en bijhorende marihuana. In die buurt hangen vooral backpackers rond die willen chillen en van leuk gezelschap houden. Wat verder weg van het centrum is gelukkig ook plaats voor gezinnen die een zon-zee-en-strand-vakantie willen organiseren. Ik zag verder enkele bejaarde Europese mannen of koppels die hier van hun pensioen komen genieten. Per slot van rekening kan je hier met 100 USD veel meer zwier verkopen dan aan het stranden van Tenerife.
Ook de andere, minder bekende buurten van Sihanoukville zoals Otres Beach, raken stilaan volgebouwd. Gelukkig heeft de gouverneur dit jaar een halt toegeroepen aan de wildgroei van guesthouses aan het strand. Direct aan de zee mag op Otres geen uitbating als guesthouse meer gebeuren. Koterijen in baksteen moeten worden afgebroken. Dat is tegen de wil van veel buitenlanders die hier voor een prikje een stukje grond hebben gekocht aan het strand en er een Gamma-guesthouse op gezet hebben: snel vier planken tegen elkaar en we hebben een bed dat we kunnen verhuren. Jos (uit Hasselt) of Joel (uit Frankrijk) doen dat bewust niet. Ze willen de natuur intact houden aan het strand -kappen geen bomen op hun stukje grond- en zijn gelukkig met de beslissing van de gouverneur. Eigenaars en bewoners van Otres beach verzamelden twee weken geleden op een vrijdagavond aan het strand. Wij mochten mee aanschuiven aan tafels op een terrein aan het strand en leerden hoe ze hier feesten. Om de vijf minuten komt de organisator langs om te klinken op de goede afloop. Dan valt het eten eventjes stil aan tafel en moet iedereen het glas (anchor bier) heffen. En rond half elf laat de disc jockey van zich horen. We krijgen een portie keiharde Khmer muziek over ons heen, niet om aan te horen. Ik moet gaan dansen: dat gebeurt hier voor 80% met de handen, terwijl je langzaam in groep cirkeltjes draait.

We vullen onze weekends hier met:
- koffietjes drinken bij Joel,
- biertjes drinken in de hangmat op het terras bij Jos,
- kanovaren tot aan een eilandje op 2,3 km voor de kust en er gaan snorkelen tussen de koraalriffen,
- en afkoelen in zee (al is het zeewater 29 graden) of in het zwembad van hotel Orchidee.

Het laatste weekend schieten we in actie: we gaan 2 dagen zeilen. Bestemming: een van de vele eilanden in de Zuid Chinese zee. Een dagje zeilen heen, en een dagje terug. Echt onbewoond zijn die kleine eilanden niet: elk eiland huisvest een paar militairen die er 'de wacht houden'. Ron is kapitein en afkomstig uit Hawai, en Jenny -Ron's Thaise vrouw- is kok en matroos van dienst. Verder aan boord: onze buurman-uit-Hassselt Jos, zijn zoontje Cedric en Joel, een vriend van Jos. Zeven man aan boord, da's net genoeg plaats op een boot van 15 meter lang. Meer info over de boot en kapitein vind je op www.sailcambodia.info.

We nemen vislijnen mee, snorkelgerief, zonnecreme en pilletjes tegen zeeziekte. Die komen goed van pas want op de laatste dag komen we onverwacht in een zware storm terecht. Op z'n piek haalt de wind snelheden tot 30 knopen, de boot vaart tot 8,2 knopen over golven van 2 meter hoog. Ingrid wordt erg zeeziek en telt de uren af in de kajuit. Ron navigeert de boot tot hij achter een klein eilandje een plekje uit de wind vindt. Daar blijven we - samen met enkele vissersboten - schuilen tot het ergste door is. De windmeter draait onheilspellend rond: in 1 minuut tijd draait de wind van zuid naar west naar noord naar oost. De regen valt met bakken uit de hemel. De storm trekt over, maar in de verte blijven zwarte wolken hangen. De laatste 3 uur van de terugtocht bliksemt het zonder ophouden, maar wij hebben blijkbaar een geul in de storm ontdekt waar de wind helemaal is weggevallen. Ron moet uiteindelijk zelfs de motor terug aanzetten om vaart in de boot te krijgen. Door dat onheilspellende weer is het al lang donker als we Sihanoukville bereiken.
Ondanks de 'bumpy road' was dit een leuke zeiltrip. We hebben gesnorkeld tussen schitterende koralen in kristalhelderblauw water, sliepen op het dek (tot het begon te regenen). We vonden prachtige schelpen en bakten een smakelijke supervis op een barbecue aan een verlaten strand. En Joel ving uiteindelijk toch nog een kleine Baracuda vis. Champagne!

SCHOOLWERK IN MONDOL OP'THOM

(van Ingrid)
Mondol Op'thom is Khmer voor 'huis voor onderwijskundige hulp'.
De school ligt in het dorpje Kleng Leu, op een steenworp van de steengroeve. In deze steengroeve werken ook kinderen: jonge jongens die zware hamers hanteren om er zandsteen mee te breken tot de stukjes klein genoeg zijn om te gebruiken als bouwmateriaal.
Twee jaar geleden werd er deze arme wijk een schooltje gebouwd. Initiatiefnemer was Cees Chamuleau, een Nederlander die dankzij financiele steun van zijn landgenoten en giften van toeristen genoeg bij elkaar gesprokkeld kreeg om drie klassen te bouwen.
De school is het enige bakstenen gebouw in de buurt en met het sponsorgeld werden er in dit dorpje ook een 80 tal toiletten geinstalleerd. Vroeger deed iedereen zijn gevoeg waar het hem of haar het beste uitkwam. Dat zorgde voor een enorme stank, vooral tijdens het regenseizoen - ik hoef daar geen tekening bij te maken.
De Mondol Op'thom school trekt een groot aantal leerlingen aan en omdat er maar drie klasjes zijn, wordt er les gegeven in twee groepen: de ochtendgroep van 7 tot 11 uur en de namiddaggroep van 14 tot 17 uur.
Daarbuiten wordt er nog Engels gegeven van 13 tot 14 uur en van 17u30 tot 18u30. De drie klasjes zijn bijna constant bezet door vrij grote groepen (tussen de 20 en 35 leerlingen).
Cambodja is een arm land en het onderwijs in de publieke scholen is er niet gratis (prive scholen zijn zelfs waanzinnig duur) en in Belgie wordt er zo'n zaak gemaakt van kostenloos basisonderwijs. De Cambodjaanse regering zou ook wat meer aan de toekomst - de kinderen - moeten denken en investeren in degelijk onderwijs dat financieel haalbaar is voor iedereen!
Het land zit nog steeds in de nasleep van de oorlog. Tijdens het regime van Pol Pot en de Khmer Rouge zijn er erg veel intellectuelen vermoord en gevlucht. Voldoende goede leraars vinden: het is zelfs vandaag geen evidentie.
Het vrijwilligerswerk - ik geef Engelse les - verloopt moeilijk en dat heeft niet te maken met de brommer-met-versnellingen die ik voor twee weken huurde. In Peru sprak ik al een aardig mondje Spaans, maar hier zit ik met een serieus communicatieprobleem. Ik kan geen Khmer, ik kan zelfs de kinderen hun namen niet onthouden - zelfs niet van het schatje dat ik mee naar huis wilde nemen. In mijn school in Diest ken ik de namen van alle kinderen. Dat ik die gewoonte nu moet opgeven leidt tot frustratie. De klasseleraren moeten altijd voor vertaling zorgen, wat ook niet erg vooruit gaat omdat hun kennis van het Engels vreselijk beperkt is. De leraar die me begeleidt in de 1ste en 3de graad spreekt zelfs geen Engels, enkel Frans. Dan krijg je een situatie waar ik alles twee keer moet uitleggen: 1 keer in het Engels tegen de kinderen, en 1 keer in het Frans tegen de leraar want hij moet dat dan voor de kinderen in het Khmer omzetten: BABYLONIE!
Gelukkig is iedereen van goede wil en de kinderen zijn enthousiast. Voor hen is het een keertje wat anders om les te krijgen met liedjes en spelletjes. Ze zijn zo enthousiast dat er 's namiddags ook kinderen van de voormiddaggroep naar de Engelse les komen. Alle dagen heb ik in de 3de graad meer leerlingen. Grappig. Ze zijn ook superblij met een werkblaadje om in te kleuren. Er zijn kleurpotloden beschikbaar, maar om een of andere duistere reden houden de leerkrachten deze achter slot en grendel. Nou, mooi niet als ik er ben, dat materiaal is er om gebruikt te worden. Ongelooflijk hoe zorgzaam de kinderen hun tekening inkleuren. Deze kinderen zijn nog blij met kleinigheden zoals een kopie en kleurtjes.
Ik heb het gevoel dat de tijd hier 50 jaar heeft stilgestaan, zeker in het onderwijs. Uitzondering zijn dure Franse en Engelse scholen met buitenlandse leerlingen. Maar het gewone onderwijs gebruikt nog de oude discipline van dril en dingen klassikaal opzeggen. Soms kan ik die ouderwetse aanpak wel apprecieren, zoals de kinderen die wachten om te gaan zitten tot je 'goeiemiddag, ga maar zitten' hebt gezegd. In koor antwoorden ze dan: 'Thank you!'. Als je een leerling aanduidt, staat die recht voor hij antwoordt.
Er zijn ook storende dingen zoals eten in de klas en alles op de grond gooien, want tijdens de speeltijd wordt er toch geborsteld... Nog zo'n rariteit: om 17 uur verzamelen de kinderen buiten in rijen voor de vlag die dan wordt neergelaten onder het gezang van het volkslied. Er komt zelfs een of ander militair pasje bij kijken. Ik vind het gek, maar tegelijk heeft het ook iets. Meestal durf ik tijdens de vlag-ceremonie niet te veel te bewegen, bang dat ik iets doe dat in de ogen van de meesters als oneerbiedig kan worden ervaren.

Mijn hotel ligt aan Ochheutael Beach, waar er aan het strand voortdurend kinderen leuren met allerhande spulletjes gaande van zelfgemaakte juweeltjes in macrame tot krama's - de geruite sjaals die hier door de locals voor van alles en nog wat worden gebruikt. Ze zeggen dat de opbrengst van hun verkoop schoolgeld is. Hopelijk is dat zo, maar ik durf niet met zekerheid te zeggen dat al deze kleine verkopers school lopen.
We hebben een gelijkaardige ervaring gehad in Latijns-Amerika. Toch wen je niet aan kinderarbeid. Het blijft me raken. Het blijft kwetsen dat je er weinig aan kan doen, behalve misschien vriendelijk zijn tegen deze kinderen die hier natuurlijk niet zelf voor kiezen.
Er loopt in Cambodja ook een grote campagne tegen kinderprostitutie. Overal vind je posters en flyers die je wijzen op je verantwoordelijkheid, op je meldingsplicht als je een verdachte volwassene-kind verhouding ziet (lees toerist met jong(e) meisje of jongen). Dat is alvast een stap in de goede richting.

Om naar school te rijden, heb ik dus een brommer gehuurd. Het verkeer - dat is me ook een zaak apart! In Sihanoukville zijn er geen verkeerslichten - in Phnom Penh wel, maar dat maakt op zich geen verschil. De weggebruikers komen uit alle richtingen en er is niemand die stopt. Een voorrangsweg? Nooit van gehoord. Dus de eerste dag dat ik op m'n brommer stapte, was ik constant aan het stoppen, maar ik had al vlug door dat ik moest doen zoals de rest: oogcontact maken en inschatten wie wat gaat doen. Maar mijn voet staat altijd klaar aan de rem, want honden en koeien op de weg kan ik volstrekt niet inschatten.
Het is hier zo heet dat het ritje op de bromfiets echt wel goed doet (niemand draagt hier een helm), ook al is het dan wat gevaarlijk. Als ik de school verlaat, ben ik compleet verhit.
Mijn hulp in de school duurt minder lang dan voorzien, want de vakantie voor het Khmer nieuwjaar begint. Dus neem ik na 2 weken al afscheid.
Cees' dagboek kan je lezen op: www.volkskrantblog.nl/blog/5103

EQUITY TV

Ik heb de hele afgelopen week meegedraaid in het team van Equity tv. Het plan was om deze week te observeren hoe die jongens en meisjes te werk gaan. Enkel observeren: het bleek best vermoeiend te zijn. Ik ging meestal in de voormiddag mee op opnames, en in de namiddag zat ik in de montagecellen. Te kijken.

Er zijn vier journalisten, drie cameramensen en drie monteurs. Verder nog een eindverantwoordelijke die op het eind van de rit alle items in eindassemblage aan elkaar plakt en een eindredacteur die over de inhoudelijke balans waakt. Die laatste, Cedric, is overigens een franstalige Belg met een Cambodjaanse partner en twee schatten van kindjes. Hij kent de geschiedenis van dit land en kan alles in een context plaatsen. Dat kan ik niet, mijn observatie ging enkel over de aanpak van opnames en montage, zonder over de inhoud te oordelen.

De cameramensen maken geen focus, doen vaak geen moeite om bij interviews een extra microfoon te gebruiken, springen slordig om met statieven en blijven tijdens interviews constant aan de camera prutsen. De journalisten bereiden hun onderwerpen misschien grondig voor, maar eenmaal op pad met de cameraman, zijn ze enkel maar met de inhoud bezig. Het maakt hen niet uit hoe schots en scheef de camera staat, of er een hond staat te blaffen achter de deur, of de geinterviewde in zijn neus zit te peuteren of op zijn stoel zit te schommelen. Evenmin zal iemand bezwaar maken tegen een geinterviewde die twintig minuten lang recht in de lens spreekt, alsof hij god de vader hemzelve is.

De studio-opnames lijken - behalve de bevallige schminkster die professioneel het zweet van de gezichten van de studiogasten afveegt - in niets op hoe het er thuis aan toe gaat. De twee backlights bijvoorbeeld geven licht op de studiovloer, maar zeker niet op de achterkant van de hoofden van presentator en studio-gast. Het is een kwestie van eens aan die spots te draaien, maar zelfs als ik dat zeg, lachen ze eens vriendelijk. Er is geen ladder om aan die spot te raken. En er is geen chef techniek. Wel is er heel aandoenlijk een trosje wierookstokjes dat voor de start van de opnames wordt aangestoken en tijdens de gesprekken goede karma-dampen staat vrij te geven. Dit ritueel geeft zoveel vertrouwen aan de ploeg dat zelfs de mixer tijdens de opnames (life on tape) met zijn linkerhand telefoongesprekken aanneemt en met zijn rechterhand van camera 1 over 2 naar 3 switcht.

De monteurs hebben nog nooit van een audiosplit gehoord. Hun laatste 'ontdekking' is het toevoegen van muziek. Dat vinden ze zelf zo leuk dat er nu op elke reportage een saai muziekje plakt dat eindeloos wordt herhaald. Verder zijn ze niet erg gemotiveerd. De monteurs doen er bijvoorbeeld langer over om een nieuw achtergrondbeeld voor hun desktop te kiezen (Sivinna vond een mooie bonzai boom na een half uur zoeken) dan een achtergrondbeeld voor een titel te zoeken.

Hun voorbeelden op de nationale tv zijn zo mogelijk nog slechter. De presentator van het TVK nieuws spreekt een half uur zonder stoppen en met een super monotone stem. Tegelijk komen er reeksen beelden op het scherm, slordig aan elkaar geplakt, zonder enige vorm van bijhorende klank...

Enige voordeel van dit soort tv is dat er weinig reclame is...

Een week later.
Tijdens een meeting neem ik samen met een vertaler het groepje monteurs, journalisten en cameramannen apart. En zoals gebruikelijk zijn er vervelende reacties - zoals de monteur die de hele tijd zijn krant bleef lezen - en een paar positieve reacties - zoals de journaliste die me vraagt om bij volgende opnames meer aanwijzingen te geven of de monteur die me vraagt om hem het europees idee van effecten te tonen. Langs de ene kant blijft het gevoel dat ik van Mars kom met mijn visies over camerawerk en montagetechnieken, en langs de andere kant bevestigt deze ervaring dat wij in Belgie tenminste professioneel met het medium omspringen en er uit halen wat er uit te halen valt.

VRIJWILLIGERSWERK II

We willen in Cambodja onze ervaring in Peru - vrijwilligerswerk voor het schooltje in Abancay - overdoen en hadden met de hulp van Jos al enkele krijtlijnen uitgezet. Maar de voorbereiding was beperkt gebleven tot enkele mails en we zouden wel zien hoe we het ter plaatse zouden uitwerken.

De afgelopen dagen heeft alles meer vorm gekregen.

Ik ben gisteren beginnen werken voor een productiecel binnen de nationale televisie (TVK) die zich bezig houdt met politieke programma's in de aanloop naar de verkiezingen in augustus 2008. Vier journalisten en drie monteurs maken daar samen met een eindredacteur (die overigens afkomstig is uit Belgie) 45 minuten televisie per week: 30 minuten reportages en 15 minuten studiogesprek. Die worden op zondagavond uitgezonden, en een herhaling op maandagmiddag. De programma's worden mee gefinancierd met geld uit Australie en Canada. Meer informatie (helaas geen aflevering om te downloaden) vind je op www.equitycam.tv. Het lijkt me wel leuk om mee te draaien in zo'n productiecel, ook al zal communicatie niet zo makkelijk zijn. Alles is in het Khmer en daar versta ik geen woord van. Gelukkig is er 1 journalist die ook Duits kan, en een tweede die wat Engels kan, en een derde die een heel klein beetje Engels kan. Ik ben al mee op pad gegaan voor een item rond vastgoedprijzen: in Phnom Phen zijn die erg aan het stijgen, arme mensen moeten plaats maken voor omvangrijke immoprojecten zoals GoldTower 42 waar een Koreaan net aan begonnen is: een hoogbouw van 42 verdiepingen, de hoogste in deze stad.

Ik heb enkele afleveringen gezien en dat zag er best wel professioneel uit. Benieuwd hoe dat verder in de praktijk zal uitdraaien. Plan is dat ik 3 weken meewerk als adviseur bij opnames en montage.

En Ingrid is vanaf gisteren maandag in Sihanoukville aan de slag in een schooltje. Sihanoukville ligt aan de zee, op zo'n 260 km van Phnom Phen. Hoewel Sihanoukville op zich booming business is - een stad in volle toeristische ontwikkeling - zijn er arme buitenwijken waar geen toerist of riolering komt, laat staan dat er een degelijke infrastructuur voor onderwijs aanwezig zou zijn. Cees, een Nederlander met een gouden hart, reed op een dag met z'n brommer door deze buurt en raakte aan de praat met een leraar die hem confronteerde met de kinderarbeid die in deze wijk eerder regel dan uitzondering was. De kinderen waren erg bedreven in het klein kappen van stenen, tot ze zo groot waren als kiezeltje. En hoe het precies verder liep weet ik ook niet, maar sinds 2005 staat er op precies diezelfde plaats een school met drie klassen. De school is eigenlijk het meest recente gebouw in de hele wijk, het valt echt wel op, zo'n huis met verf op. Cees zorgt voor de sponsoring, en directeur Tun Sun zorgt voor de kinderen. Voor meer info kan je terecht op www.mondolopthom.nl. Die website wordt volgeschreven door Cees en gaat over de school, maar bij uitbreiding ook vaak over het leven en de ongemakken van alledag in Sihanoukville. Cees woont er al 4 jaar.

De kinderen krijgen de volgende drie weken drie uur per dag engels van juf Ingrid. Maar al op dag 1 loopt alles in het honderd, want niemand blijkt op de hoogte te zijn van de komst van de nieuwe juf. De directeur is er niet, Cees is er niet, en de drie aanwezige leerkrachten weten van niks. Er is trouwens al een leerkracht engels, maar die is volgens Ingrid nog niet eens doorheen het basisboekje Assimil van engels geraakt. En zo zijn er nog wel dingen die Ingrid storen. Via Cees vernam Ingrid bijvoorbeeld dat de kinderen beloond worden voor hun aanwezigheid.... met geld. Het is even wennen aan die gedachte, maar het systeem blijkt wel te werken en bovendien gaat het maar over 0,25 USD per week. In ruil daarvoor moeten ze gewoon naar de klas komen.

PIC OF THE DAY

Dit is het dochtertje van de man die in de mangrove woont met zijn gezin. Jos en zijn zakenpartner betalen deze familie om dit uniek stukje natuur te bewaken en met toeristen in kano's deze onbetreden paden te verkennen.

SIHANOUKVILLE

Jos en Phanith wonen tijdens de week in Phnom Phen, maar de weekends reserveren ze voor Sihanoukville. Ze hebben er een restaurant-zonder-kok op het strand. In afwachting van een manager met kennis van zaken die een bord met 'Come in, we're open' voor de deur kan zetten en voedsel op tafel kan toveren, woont Phanith haar broer met zijn gezin in het restaurant. Jos heeft even verderop ook een stukje grond gekocht waar hij later wil gaan wonen en er eventueel een guesthouse wil starten. Maar dat zijn allemaal nog vage plannen: als hij in zijn hangmat ligt aan het strand droomt hij van bungalows en tevreden klanten.

En hij droomt van ecoprojecten. Samen met een Cambodiaanse vriend heeft hij een grote lap mangrovegebied gekocht, een stuk dat grenst aan de zee, op een uurtje rijden van Sihanoukville. Ze willen eigenlijk voorkomen dat er een uniek stuk natuurgebied verloren zou gaan: boeren (de locale bevolking bestaat voornamelijk uit vissers en rijstboeren) zien niet de noodzaak in van mangroves. Ze kappen het hout om er houtskool van te maken en staan er niet bij stil dat zo een natuurlijke buffer tegen tsunamis bedreigd wordt. Wij bezoeken de mangrove op een zaterdag en komen terecht in een andere wereld, temidden van de locale bevolking. Deze mensen hebben niets: een hutje in de modder langs de oever, wat krabbetjes en visjes om te eten en veel te veel muggen om goed te zijn. De meesten hebben een fiets om 17 km verder op fruit en groenten te kopen. Maar: ze hebben allemaal een hangmat. En duizenden orchideeen in hun tuin, de mangrove...

PIC OF THE DAY

In veel gezinnen is er geen koelkast op electriciteit. Ze houden hun voedsel en drank koel in een groot soort frigobox. Elke dag komt de ijsboer langs met een nieuwe voorraad ijs. De blokken ijs gaan dan in de frigobox.